بهره وری در منابع:
بهره وری در منابع:
یکی از اهداف بسیار مهم در هر سازمان یا مجموعه ای ارتقاء سطح بهره وری می باشد همچنین تلاش در جهت بهبود و استفاده مؤثر و کارآمد از منابع گوناگون همچون سرمایه انسانی، سرمایه مالی و مادی و مواد ، انرژی و اطلاعات هدف اکثر مدیران سازمانها می باشد .اما این مهم به ثمر نمی رسد مگر اینکه روشهای اجرائی کارآمد ، تجهیزات و ابزار کار سالم ، فضای کار مناسب و متعادل و از همه مهمتر نیروی انسانی که مهمترین سرمایه محسوب میشود ، خصوصاً نیروی انسانی واجد صلاحیت و شایسته از شرایط لازم و کافی می باشد .
بهره وری چیست ؟ اگر به حداکثر رساندن استفاده از منابع ، نیروی انسانی به منظور کاهش هزینه ها در راستای افزایش رضایتمندی مشتریان ، کارکنان و مدیران را در یک پروسه بدنبال داشته باشیم در واقع نگاه ما به آن مجموعه یک تفکر معقولانه در راستای بهبود روش و افزایش بهره وری خواهیم نامید در توصیف دیگر از بهره وری می توان چنین بیان داشت که به دست آوردن حداکثر ممکن از نیروی کار ، توان ، استعداد و مهارت انسانی ، زمین ، ماشین ، پول و ... به منظور ارتقاء سازمان در راستای ارتقاء سطح زندگی مشتریان ، کارکنان و مدیران یک مجموعه . شاید علمی ترین تعریف بهره وری این جمله باشد که بهره وری ترکیبی از کارآئی و اثربخشی میباشد اما هر کدام از این مفاهیم به چه معنایی هستند یعنی کارآئی و اثر بخشی ؟کار آئی یعنی خوب کار کردن مهم نست این کار چه ثمره ای دارد.اثر بخشی یعنی کار خوب انجام دادن در این مفهوم ضمن اینکه باید کار کنیم بلکه به همراه سعی و تلاش باید به نتیجه آن هم بیندیشیم این یعنی توجه به پایان و نتیجه کار .در یک کلام باید گفت بهره وری یعنی انجام درست کارهای درست.
سوال این است که در این تعریف رابطه بین اثر بخشی و کارآیی چه نوع رابطه ریاضی حاکم است ، آنچه در این ارتباط حائز اهمیت است این موضوع که چون این تعاریف هر کدام شرط لازم بوده لیکن شرط کافی نمی باشد لذا رابطه ریاضی حاکم بین این دو مفهوم از نوع ضرب می باشد. چرا که بعنوان مثال اگر سه نفری را بفرض برای کاری مامور سازیم که یکی مسئول حفر کانال گمارده و نفر دوم مسئول لوله گذاری و نفر سوم مسئول پر کردن باشد و اگر نفر دوم حضور نیابد می بینیم هر کدام از دو نفر کار انجام داده اند ولی نتیجه کار صفر است با ذکر این مثال متوجه میشویم مفاهیم کارآئی و اثر بخشی که توأماً معنی بهره وری را میدهند لذا می بینیم نوع رابطه ریاضی حاکم بر دو مؤلفه رابطه ضرب است.
اهمیت بهره وری ؟ از آنجائیکه بهره وری بعنوان یک شاخص بسیار مهم تعیین کننده درآمد سرانه هر کشور یا جامعه یا سازمانی می باشد لذا همین بس که اهمیت بهره وری تا چه اندازه قابل اهمیت است . اما چرا بهره وری نیروی انسان از سایر شاخصهای بهره وری انرژی ، بهره وری مواد اولیه و یا بهره وری مادی و مالی مهمتر است ، آنچه در این نکته باید دقت کافی و وافی بعمل آید این مطلب است که در چرخه تولید هر محصول یا خدمت نیروی انسانی از اهمیت بیشتری برخوردار است. به همین لحاظ اخیراً منبع نیروی انسانی را بعنوان یک سرمایه انسانی نام نهاده اند. شاید یکی از مهمترین ویژگی این سرمایه از منابع در چرخه تولید خلاق بودن آن است بطوریکه خلاقیت سرمایه انسانی قادر به تغییر و تحول در سایر منابع خواهد بود .
در تعریف خلاقیت می توان گفت :« خلاقیت یک مفهوم اسرارآمیز و بسیار پیچیده است که یکی از جنبه های اصلی خلاقیت تفکر و اندشیدن است به همین جهت راز بهره وری خلاقیت است که بدنبال خلاقیت نوآوری ، اختراع می باشد این یعنی بهره وری ، سرمایه انسانی قادر است با خلاقیت و نوآوری بهره وری حداکثری را در سایر منابع مانند مواد اولیه – سرمایه مادی – تکنولوژی- انرزی و ... را بوجود آورد. نکته قابل توجه دیگرکه باید به آن اشاره کرد، اینکه عامل انسانی مهمترین بخش در هر تحول و توسعه محسوب میشود. اما در تعریف سرمایه انسانی باید به مفاهیمی چون علم و دانش ، مهارت و تجربه ، توان و قابلیت ، در نهایت انضباط و خلاقیتی که از طریق تعلیم و تربیت به انحاء مختلف در نیروی کار ذخیره میشود و موجب افزایش بهره وری نیروی انسانی میگردد و به واسطه ارتقاء سطح کیفی و تلاش ایجاد شده باشد. با توجه به اهمیت سرمایه انسانی و بهره وری سرمایه انسانی سوال این است که چگونه و با چه طریقی باید بهره وری سرمایه انسانی را افزایش داد. برای اینکه عامل سرمایه انسانی را به سمت و سوی بهره وری بیشتری سوق دهیم شاید اولین کاری که باید کرد ایجاد محیط و بستر مناسب برای سرمایه انسانی تا اینکه میزان خلاقیت این سرمایه را تقویت کرد تا به بهره وری کامل برسد.
برای اینکار شاید عوامل ذیل مهمتر از سایر عوامل باشد :
1- آموزش: آموزش مستمر ، آموزشی که متناسب با نیاز بازار کار باشد . در بیان ساده تر آموزش شغلی که در راستای ارتقاء شغل و شاغل باشد . چرا که آموزش با این کمیت و کیفیت انگیزش سرمایه انسانی را ارتقاء و تقویت می نماید و زمینه های مناسب برای ابتکار و خلاقیت را فراهم می سازد .
2- نظام مناسب پرداخت مبتنی بر عملکرد و برقراری نظام تنبیه و تشویق ، وجدان کاری و انضباط اجتماعی تحول در سیستم و روشها.
3- اطلاع رسانی فرآیندها و روشهای جاری و اموری که خود موجب صرف جوئی در وقت ، زمان در نهایت افزایش بهره وری .
4- فراهم کردن شرایط لازم برای ارتقاء شغلی جهت همه افراد بر حسب استعدادها .
5- استفاده از برنامه هایی همچون گردش شغلی ، غنای شغلی و توسعه شغلی .
6- کیفیت بالای زندگی کاری : مفهوم کیفیت زندگی کاری یعنی اهمیت احترام قائل شدن برای مردم در محیط های کاریشان مانند 1- پرداخت مناسب و عادلانه برای انجام خوب یک کار . 2- وضعیت کاری سالم و ایمن . 3- حفظ حقوق فردی . 4 – امکان یادگیری و استفاده از مهارتهای جدید .
اما عوامل موثر در کاهش بهره وری سرمایه انسانی را می توان بعضاً چنین بر شمرد :
1- وجود تبعیض بین کارکنان بدلیل ضعف مدیریت .
2- ناامنی شغلی
3- نداشتن برنامه بلند مدت – میان مدت – کوتاه مدت
4- عدم تئجه به نیازهای واجب کارکنان
5- نا هماهنگی رشته تحصیلی و شغلی
6- فقر آموزش
7- عدم هماهنگی استعدادهای فردی شغلی
8- تورم نیروی انسانی
چگونه بهره وری سرمایه انسانی را بهبود بخشیم ؟ برای ارتقاء و بهبود بهره وری در یک جامعه آماری اعم از سازمان – دستگاه – شرکت تولیدی به سه عامل کلیدی باید توجه خاص نمود ، این عوامل عبارتند از 1) ارتباط حسنه 2) تعهد 3) استمرار . شاید ارتباط یکی از عواملی است که می تواند شرایط محیطی را برای انجام کار درست مهیا سازد . ارتباط صادقانه و حسنه بین کارکنان، مدیران و مشتریان یعنی محیط را فراهم کردن برای خلاقیت – نو آوری که لازمه بهره وری است .تعهد بدلیل اینکه انسان قلباً نسبت به انجام کار به باور برسد و خود با کار قابل انجام عجین میشود انسان که عاشق و مجذوب کار شود آنوقت انگیزه برای ارتقاء کار را فراهم می آورد این یعنی بهره وری سرمایه انسانی .ما بهره وری حاصل نمیشود مگر اینکه تداوم در آن باشد . تداوم در کار در واقع تمرین بیشتر بوده . همین بس که کار نیکو کردن از پر کر دن است خود گویای تداوم می باشد.
ناصر شفیع آبادی
